1 – билет Оқыңыз. Мәтінге ат қойыңыз. Мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құрастырыңыз



Скачать 342.28 Kb.
страница7/37
Дата06.06.2019
Размер342.28 Kb.
Название файла-
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   37
Ілгерінді ықпал – қатар тұрған екі дауыссыз дыбыстыңалдыңғысының соңғысынаықпал етуі. Ілгерінді ықпал заңдылықтары:

1. Сөздің соңғы дыбысы қатаңболса, жалғанатын қосымша да қатаңнанбасталады. Мысалы, тасты, көппен, шашқа, т.б.

2. Сөздің соңғы дыбысы ұяңболса, жалғанатын қосымша да ұяңнан басталады. Мысалы, жұлдызға, сөзбен, т.б.

3. Сөздің соңғы дыбысы дауыстыне үндіболса, жалғанатын қосымшане ұяңнан, не үндіденбасталады. Мысалы, шағалалар, шағаланы; егінмен, егінді, т.б.

4. Сөздің соңғы дыбысы шболып, қосымша с дыбысынанбасталса, түбірдегі с дыбысы ш болып айтылады. Мысалы, көшсін – көшшін, ұшса – ұшша, т.б.

5. Сөздің соңы дауысты, үнді, ұяңдыбыстарға бітсе, екінші сөздің басындағы қатаң к, қ дыбыстары ұяң г, ғболып айтылады: Меңдіқыз – Меңдіғыз, қара қой – қара ғой, Байкөкше – Байгөкше, бозкөде – бозгөде, Тұрарқожа – Тұрарғожа, жай қалмау – жайғалмау, Байқоңыр – Байғоңыр, т.б.

6. Сөздің алғашқы сыңарындағы қатаң дауыссыздардың ықпалынанекінші сыңардағы ұяң дауыссыздарайтуда қатаңболып айтылады: Тұратбек – Тұратпек, Жолдасбай – Жолдаспай, Сәтбай – Сәтпай, т. б.

Кейінді ықпал – қатар тұрған екі дауыссыз дыбыстыңсоңғысының алдыңғысына ықпал етуі. Кейінді ықпал заңдылықтары:

1. Қатаң қ, к, п дыбыстарынабіткен сөздерге дауысты дыбыстанбасталған қосымша жалғанғанда, түбірдегі қатаң дауыссыз дыбыс ұяң дауыссыз дыбысқа айналады:Мысалы, тілек+і – тілегі, құлақ+ы – құлағы, соқ+у – соғу, доп+ы – добы, сеп+е+ді – себеді, т. б.

2. Н дыбысына біткен сөзге бжәне п дыбысынан басталған қосымша жалғанғанда түбірдегі ндыбысы мболып айтылады. Мысалы, сенбе – сембе, он бес – ом бес, сәрсенбі – сәрсембі, Жанпейіс – Жампейіс, т. б.

3. Түбірдің соңғы н дыбысы к, қ, ғ, гдыбыстарының алдынан келгенде айтуда ң болып өзгереді. Мысалы, Дүйсенғали – Дүйсеңғали, Сәрсенкүл – Сәрсеңкүл, түнгі – түңгі, сәнқой – сәңқой, т. б.

4. Шдыбысының алдынан келген сжәне здыбыстары айтуда ш болып өзгеріп кетеді. Мысалы, құрылысшы – құрылышшы, сөзшең – сөшшең, таныс шығар – таныш шығар, Бозшағыл – Бошшағыл, Тасшайнар – Ташшайнар, т. б.

5. Түбір сөз соңғы здыбысы кейінгі сдыбысының ықпалынан с болып айтылады. Мысалы, сөзсіз – сөссіз, сазсырнай – сассырнай, жүз сом – жүс сом, жазса – жасса, т. б.

6. Алғашқы сөз здыбысына бітіп, кейінгі сөз ждыбысынан басталса, з дыбысы жболып айтылады. Мысалы, Оразжан – Оражжан, құз-жартас – құж-жартас, көз жазбау – көж жазбау, күз жақын – күж жақын, т. б.

7. Кейбір сөздерде қатар келген екі дауысты дыбыстыңсоңғысының ықпалынан алдыңғы дауысты дыбыс айтуда түсіп қалады. Мысалы, Сарыөзек – Сарөзек, алтыатар – алтатар, қара ала – қарала, жетіешкі – жетешкі, шеткі үй – шеткүй, т.б.


Тоғыспалы ықпал деп - әркелкі дыбыстар қатар келіп тоғысып, екеуі де бірін-бірі еркін билей алмай, басқа дыбыстарға ауысып кетуін айтады. Тоғыспалы ықпал заңдылықтары Сөз ішінде немесе сөз аралығында н дыбысы мен қ дыбысы қатар келсе, не с дыбысы мен ж дыбысы қатар келсе (көршілес келсе), айтуда н дыбысы ң-ға, қ дыбысы ғ дыбысына, сондай-ақ с дыбысы өзгеріп ш-ға, ж дыбысы өзгеріп ш дыбыстарына айналады. Мысалы: Қазан-қап (Қазанғап), Жылан-қарағы (Жылаңқарағы), Есен-келді (Есеңгелді), Дос-жан (Дошшан), Бесжан (Бешшан).


4 – билет



  1. Оқыңыз. мәтінге ат қойыңыз. мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құрастырыңыз.
    Берілген тұрақты тіркестің мәнін ашып, фонетикалық талдау жасаңыз:
    Оқыңыз. мәтінге ат қойыңыз. мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құрастырыңыз
    Көмекші есімдерге мысал келтіріп, олармен сөйлемдер құрастырыңыз.
    Берілген сөздерге морфологиялық талдау жасаңыз:
    Неологизмдерге мысалдар келтіріп, сөйлемдер құрастырыңыз.
    Лепті сөйлемнің жасалу жолдары
    Жасалуы мысалдар
    Зат есімнен сын есім тудырушы жұрнақтар туралы айтыңыз. мысалдар келтіріп, олармен сөйлемдер құрастырыңыз.


    Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   37


База данных защищена авторским правом ©genew.ru 2017
обратиться к администрации

    Главная страница
Контрольная работа
Курсовая работа
Лабораторная работа
Рабочая программа
Методические указания
Практическая работа
Теоретические основы
Методические рекомендации
Пояснительная записка
Общая характеристика
Учебное пособие
Общие сведения
История развития
Практическое задание
Федеральное государственное
Теоретическая часть
Физическая культура
Теоретические аспекты
Направление подготовки
Дипломная работа
Техническое задание
Образовательная программа
государственное бюджетное
Техническое обслуживание
Методическая разработка
Общие положения
квалификационная работа
Самостоятельная работа
Выпускная квалификационная
учебная программа
Общие требования
Общая часть
Технологическая карта
Краткая характеристика
Рабочая учебная
История возникновения
Решение задач
Исследовательская работа
Организация работы
История создания
Методическое пособие
Основная часть
Метрология стандартизация
Внеклассное мероприятие
Название дисциплины
государственное автономное
Государственное регулирование
Техническая эксплуатация
Технологическая часть
Рабочая тетрадь
Информационная безопасность